Εκτύπωση

Σάμου: "Ο Χριστόδουλος ως αγάπη δεν πέρασε απαρατήρητος"

Επιμνημόσυνος Λόγος κατά το τριετές Αρχιεπισκοπικό και Συνοδικό ιερό Μνημόσυνο του Μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών κυρού ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ

Του Μητροπολίτου Σάμου και Ικαρίας Ευσεβίου

24 Ιανουαρίου 2011

 

 

 

Μητροπολίτου Σάμου και Ικαρίας Ευσεβίου
ΕΠΙΜΝΗΜΟΣΥΝΟΣ ΛΟΓΟΣ
κατά το τριετές Αρχιεπισκοπικό και Συνοδικό ιερό Μνημόσυνο του Μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών
κυρού ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ
(Ι. Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου Παλαιού Φαλήρου,
Κυριακή 23.1.2011)

Μακαριώτατε Αρχιεπίσκοπε Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμε,
Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Νέας Σμύρνης κ. Συμεών, Ποιμενάρχα της θεοφρουρήτου και θεοσώστου ταύτης Ιεράς Μητροπόλεως,
Σεβασμιώτατοι εν Χριστώ αδελφοί συνεπίσκοποι,
Εξοχώτατε εκπρόσωπε της Ελληνικής Κυβερνήσεως,
Εντιμότατε Δήμαρχε και λοιποί Άρχοντες της Πόλεως,
Προσφιλέστατοι συμπρεσβύτεροι και διάκονοι,
Ευλογημένα τέκνα της Εκκλησίας,

ΗΜΕΡΑ ιεράς μνήμης και κριτικού αναστοχασμού η σημερινή Κυριακή. Ημέρα ενθυμήσεως του μακαριστού Πρωθιεράρχου και εκτενούς ικεσίας προς τον αγωνοθέτη Θεό για την απονομή του αμαράντινου στεφάνου της δόξης μετά της εισόδου του στην επηγγελμένη θεία Βασιλεία.
Ευρισκόμεθα κατά τη σημερινή Κυριακή εν συνάξει, Κλήρος και λαός, για να απευθύνουμε την κατά ιερό χρέος επιμνημόσυνη δέηση υπέρ μακαρίας αναπαύσεως του αοιδίμου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος, πολυφιλήτου ημίν και σεπτού Πατρός, Αδελφού και Συλλειτουργού κυρού ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, μεταστάντος επί τριετίαν στη θριαμβεύουσα εν ουρανοίς Εκκλησία.

Αποδεχθείς ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπός μας και η περί αυτόν Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος την υποβληθείσα σεμνή πρόταση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Νέας Σμύρνης και αγαπητού εν Χριστώ αδελφού κ. Συμεών, τον οποίο και ευχαριστούμε θερμότατα, κατά αγαθή συγκυρία τελούμε τη σημερινή Κυριακή την πολυαρχιερατική θεία Λειτουργία και την επιμνημόσυνη δέηση εντός του πανσέπτου ιερού Ναού Κοιμήσεως Θεοτόκου του Παλαιού Φαλήρου, στον οποίο επί μιαν ολόκληρη δεκαετία υπηρέτησεν ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος (1963-1974), προτού ανέλθει στο επισκοπικό αξίωμα, ως Προϊστάμενος και Ιεροκήρυξ, έχοντας ο ομιλών την ξεχωριστή τιμή να συλλειτουργεί μαζί του από τον βαθμό του διακόνου.

Α

Επιτρέψτε μου, λοιπόν, να αναπολήσω στη μνήμη μου τα πρώτα μου χρόνια ως διακόνου μετά του Μακαριστού Αρχιμανδρίτου τότε, κυρού Χριστοδούλου, κατά τα έτη 1972-1974. Μέσα στο ναό αυτό, που αποτελεί έργο της ευλάβειας των προσφύγων της μαρτυρικής και χιλιοτραγουδισμένης Σμύρνης, των φορτωμένων με πλούσια παράδοση και ζωντανή Ορθοδοξία, εδώ στην Παναγίτσα, αναλαμβάνει ως Προϊστάμενος αφ’ ενός μεν το δύσκολο έργο της αποπεράτωσης του ιερού τούτου Ναού, αφ’ ετέρου δε το πνευματικό και φιλανθρωπικό έργο, με το προσιτό και φλογερό θείο κήρυγμα, τις εσπερινές ομιλίες, την ιερά κατήχηση και τη χριστιανική αγωγή της νεολαίας, και το πρώτο νεανικό ενοριακό περιοδικό «Σάλπιγξ». Πολισχιδές το έργο του, που κάλυπτε όλες τις πτυχές της ενοριακής ζωής.

Τη διακονία αυτή ανέλαβε με πολύ ζήλο και ενθουσιασμό, παράλληλα με την υπεύθυνη θέση του ως κληρικού της Ιεράς Συνόδου, έτσι ώστε εμείς σήμερα να λατρεύουμε τον Κύριό μας εντός τούτου του περικαλλούς μνημείου λατρείας του Θεού. Έκτοτε εδώ ενισχύεται η πίστη και θεμελιώνεται η ζωή και οι ελπίδες των χριστιανών ενοριτών, βιώνοντας όλοι μαζί τη χάρη των αγίων μυστηρίων και κυρίως τη μετοχή στο Ευχαριστιακό δείπνο, το δείπνο της Βασιλείας.

Η παρουσία του μακαριστού Χριστοδούλου εδώ στην ενορία της Παναγίτσας αποτέλεσε πραγματικό ξεχύλισμα αγάπης και προσφοράς, μέχρι αυτοθυσίας δια την πνευματικήν πρόοδον της ενορίας. Γι’ αυτό αγαπήθηκε όσο κανείς άλλος και η μνήμη του παραμένει ανεξίτηλη μέχρι και σήμερα στους ενορίτες. Προσωπικώς τον ενθυμούμαι ως άριστο λειτουργό και σοφό καθοδηγητή στα πρώτα μου διακονικά χρόνια, αφού απ’ εκείνον διδάχθηκα «το πως εν οίκω Θεού δει αναστρέφεσθαι», φιλακόλουθον και υμνωδόν γλυκύτατον, με καθαρή άρθρωσιν, μουσικήν συγκρότησιν και ιεροψαλτική ικανότητα, που μεταρσίωνε το εκκλησίασμα με την αγγελική φωνή του. Κι όλα αυτά τον συνόδευαν ως τάλαντα της πολυτίμου πνευματικής παρουσίας του μέχρι της τελευτής του.

Β

Παράλληλα, η σημερινή Κυριακή αποτελεί ημέρα μνήμης της καθ’ όλου εξαιρέτου προσωπικότητος, του παραμένοντος πνευματικού πλούτου και φωτεινού παράδειγματος δι’ όλους τους Ορθοδόξους κληρικούς, του αειμνήστου Προκαθημένου της Εκκλησίας της Ελλάδος, ο οποίος ως αρχηγέτης της νοητής ολκάδος ελάμπρυνε με λόγους και έργα «ευάρεστα τω Θεώ» τον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Έχω τη γνώμη ότι δεν υπάρχει καλύτερος χαρακτηρισμός για την έξοχη αυτή εκκλησιαστική προσωπικότητα από τον λόγο του Αποστόλου Παύλου που ακούσαμε σήμερα να απευθύνει προς τον μαθητή του Τιμόθεο: Όπως ο ίδιος εξηγεί τον σκοπό για τον οποίο ελεήθηκε από τον Θεό, για να γίνει υπόδειγμα για όλους εκείνους που έμελλε να πιστέψουν στον Χριστό, έτσι –τηρουμένων των αναλογιών– και ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος υπήρξε «προς υποτύπωσιν των μελλόντων πιστεύειν επ’ αυτώ» (Α Τιμ. 1,13).

• Τύπος και παράδειγμα ο μακαριστός Χριστόδουλος, αναλαμβάνοντας μετά πάσης δεξιότητος και εκκεντρίζοντας εις την ζωήν του το τρισσόν αξίωμα του Κυρίου μας, το βασιλικόν, το ιερατικόν και το προφητικόν. Ηγήθηκε, ιεράτευσε και εδίδαξε υπέρ το δέον, διερμήνευσε την ζωήν και τον λόγον του Κυρίου εις την ζωήν του, μαρτυρία ορθοδόξω και αυθεντική. Και ως εκ τούτου εγένετο:
• Τύπος και παράδειγμα στο επίγειο ιερό θυσιαστήριο, ιερουργών με υποδειγματικόν τρόπον την εσχατολογικήν τράπεζα της βασιλείας.
• Τύπος και παράδειγμα στον ιερό Άμβωνα, τον οποίο εκόσμησε με την πλατιά θεολογική, νομική και κοινωνική του μόρφωση, και τη ρητορική του δεινότητα, τη γνώση της Αγίας Γραφής και της ιεράς Παραδόσεως, την εμβριθή μελέτη της πατερικής Γραμματείας, και ως εκ τούτων ασυμβίβαστος και απόλυτος εις τας θέσεις του.
• Τύπος και παράδειγμα στο πλούσιο συγγραφικό του έργο, που αποτυπώνει εναργώς με τη δυνατή γραφίδα του τους προβληματισμούς και την ποιμαντική αγωνία του αληθινά ανησύχου πνεύματός του να προτρέχει της εποχής του για να καταστήσει αποτελεσματικό και καρποφόρο το ποιμαντικό έργο της Εκκλησίας.
• Τύπος και παράδειγμα τα επί είκοσι τέσσερα ολόκληρα έτη καρποφόρου ποιμαντορίας και διακονίας του εις την Ιερά Μητρόπολιν Δημητριάδος και Αλμυρού με το πλούσιο πνευματικό, φιλανθρωπικό και συγγραφικό του έργο.
• Τύπος και παράδειγμα στον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο των Αθηνών, το ποίμνιο του οποίου αγωνίστηκε να καλλιεργήσει πνευματικά• να οικοδομήσει εν Χριστώ• να οδηγήσει στη συνειδητή χριστιανική ζωή.
• Τύπος και παράδειγμα τα δέκα χρόνια Αρχιεπισκοπικής ποιμαντορίας του, όπου έζησε πολλές και σημαντικές στιγμές και γεγονότα χαράς και πνευματικής ευφροσύνης, αλλά και γεγονότα και περιόδους δύσκολες, άλγους πνευματικού και πόνου σωματικού. Σε κάθε περίπτωση όμως ενεργούσε σύμφωνα με το αλάνθαστο κριτήριο της εκκλησιαστικής του συνειδήσεως, μαζί με την αυθεντικότητα της προσωπικότητός του.

Τύπος και παράδειγμα στα τέλη της επί γης βιοτής του. Ο Θεός και Πατέρας μας επέτρεψε να δοκιμαστεί στο καμίνι της επάρατης αρρώστιας. Στάθηκε ωστόσο όρθιος μέχρι τέλους. Υπέμεινε τη δοκιμασία αγόγγυστα. Σήκωσε τον καύσωνα της ασθενείας του με θαυμαστό τρόπο, θαρραλέα, αισιόδοξα, ελπιδοφόρα, προσευχητικά και παρακλητικά να γίνει το θέλημα του Θεού.

Αναντιρρήτως ο μακαριστός Χριστόδουλος υπήρξε ένας εκ των ευλαβών και ζηλωτών κληρικών, ένας εκ της χορείας των μεγάλων και διαπρεπών Αρχιεπισκόπων, που εκλέϊσε την Εκκλησία της Ελλάδος και τη σύγχρονη ιστορία της. Επιπροσθέτως δε δι’ εμέ προσφιλής αδελφός με κοινές πνευματικές ρίζες, παρά τους πόδας εμπείρου πνευματικού καθοδηγητού και πατρός, του Σεβ. Μητροπολίτου πρ. Πειραιώς κ. Καλλινίκου.

Γ

• Όσοι τον ζήσαμε από κοντά, τον θαυμάζαμε. Θαυμάζαμε
• τη θεολογική του παιδεία,
• τη λειτουργική του συνείδηση,
• την ποιμαντική του αγωνία,
• την εκπληκτική του ικανότητα να λαμβάνει τα μηνύματα της εποχής του,
την πολυγλωσσία, το μειδίαμα, την απλότητα, την προσήνεια, το φωτεινό και χαμογελαστό πρόσωπό του, την αφελότητα της καρδίας του, την παιδικότητά του, και τέλος την ανεξικακία του.

Ο νους και η καρδιά του γεννούσαν ιδέες και οράματα. Αγαπούσε πολύ τον Θεό, την Εκκλησία και την ελληνορθόδοξη πατρίδα μας. Έδωσε τη μαρτυρία της πίστεως που χρειαζόταν η εποχή μας. Υπήρξε αναμφιβόλως χαρισματική προσωπικότητα.

Αγκάλιασε όλους. Πλησίαζε τον άνθρωπο και ο λόγος του αναπτέρωνε και άγγιξε την ψυχή του. Αγκάλιασε ιδιαίτερα τη νεότητα με τον ζηλευτής ευθυβολίας κρυστάλλινο λόγο του. Έκανε ανοίγματα τολμηρά. Επικοινωνούσε με τις καρδιές όλων και αυτών των διαφωνούντων. Μίλησε για την ταυτότητα και την ιδιοπροσωπεία του λαού μας. Ήταν πολέμιος της παγκοσμιοποιήσεως και διώκτης του αφελληνισμού και διώκτης της προσπάθειας αποχριστιανοποιήσεως της Ευρώπης και του Έθνους μας. Ήθελε την εκκλησία κέντρον της ζωής όλων μας. Έκαμε αυτοκριτική για τα λάθη του και ζήτησε συγγνώμη.

Μοιράσθηκε πολλές φορές την ποιμαντική του αγωνία με τους συνεπισκόπους του για τη διαποίμανση του λαού του Θεού και συνέγειρε σε αγώνες μοιραζόμενος μαζί μας την μέριμνα της Εκκλησίας και την αγωνία μας για την αγάπη του Χριστού. Καρδιακά επικοινώνησε με τον λαό μας και ο λόγος του ξεχείλιζε από αγάπη και ευγνωμοσύνη για τον Χριστό, τον Σωτήρα και Λυτρωτή μας.

Εντυπωσιάσε με τον παλμό και τον ζήλο του για την ζωή της Εκκλησίας. Αγώνας και αγωνία του να κηρυχθή πανταχού η ελπίδα και η βεβαιότητα της σωτηρίας.

Οι Έλληνες τον αναζητούν με νοσταλγία γιατί ο Χριστόδουλος ως αγάπη δεν πέρασε απαρατήρητος.

Ενθυμούμεθα τι έλεγε για την ορθόδοξη πίστη: «Την πίστη μας την ορθόδοξη δεν θέλουμε ούτε πρέπει να τη χάσουμε... Εδώ στην Ελλάδα υπάρχουν παραδοσιακοί και ιστορικοί δεσμοί ανάμεσα στην Εκκλησία και τον λαό μας. Η πίστις μας είναι τρόπος ζωής, καθημερινό βίωμα».

Ενθυμούμεθα τι έλεγε για τους Έλληνες στην Ευρωπαϊκή Ένωση: «Η ιδιότητά μας ως ευρωπαίων δεν αναιρεί ούτε πρέπει να αναιρεί την ιδιότητά μας ως Ελλήνων. Πιστεύω ότι η Ευρώπη χωρίς Ελλάδα δεν μπορεί να υπάρξει».

Ενθυμούμεθα τι έλεγε για τον άνθρωπο και τον σύγχρονο τρόπο ζωής: «Κάθε άνθρωπος είναι εικόνα Θεού, αδιακρίτως φίλου, εθνικότητος, θρησκείας... Φτιάξε τον άνθρωπο με τα στοιχεία της Χριστοκεντρικότητας, της ελληνορθόδοξης παράδοσής μας και τότε όλα τα προβλήματα θα βρουν τη λύση τους».

Ενθυμούμεθα τι έλεγε για τους νέους: «Να αγαπάτε τον Ιησούν Χριστόν, να αγαπάτε την πατρίδα μας, που είναι τα θεμέλια της ζωής μας».

«Επιλείψει γαρ με διηγούμενον ο χρόνος» (Εβρ. 11,32) δια τα όσα είπε δια την ζωή και την Εκκλησία, την πατρίδα και το Έθνος μας.

Καθ’ όλη την εκκλησιαστική ποιμαντορία του ο πολυσέβαστος και πολυφίλητος Χριστόδουλος στάθηκε υπεύθυνος και έντιμος, απόλυτα συνεπής και τίμιος με το αρχιερατικό του αξίωμα και την υψηλότατη αποστολή του στην καθ’ Ελλάδα Εκκλησία. Με τα μοναδικά του χαρίσματα, την επιστημονική του γνώση, την πολύχρονη αποκτηθείσα πείρα του και τη στιβαρότητα του χαρακτήρος του συνιστούσε αναντιλέκτως ένα “κεφάλαιο” για την Ορθοδοξία, που όχι ολίγοι το αξιοποίησαν και στηρίχτηκαν επάνω του. Η μνήμη της μορφής του θα μας συνοδεύει πάντα. Εξ άλλου, ο ίδιος ετόνιζε ότι «οι άνθρωποι του Θεού, κι όταν φεύγουν απ’ αυτήν εδώ την ζωή, δεν παύουν να ζουν και να κινούνται ανάμεσά μας και πολλές φορές έχουμε ζωντανή την αίσθηση της παρουσίας τους».

Δ

Κατ’ άνθρωπον έφυγε πρόωρα. Έτσι παρεχώρησε ο Κύριος. Όμως τα ίχνη της διαβάσεώς του και της αρχιερατικής του ποιμαντορίας παραμένουν και θα παραμείνουν ζωηρά για ολόκληρο τον Ελληνικό λαό και τον Ορθόδοξο κόσμο. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά κατά το τελεσθέν Τρισάγιο το περασμένο έτος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου, υπογραμμίζοντος ότι «πάντοτε προσωπικότητες δυνατές και πληθωρικές σαν του Χριστοδούλου αφήνουν ένα κενό πίσω».

Όλοι μας θα τον ενθυμούμαστε με αισθήματα βαθυτάτου σεβασμού, μεγάλης αγάπης και ανεκφράστου ευγνωμοσύνης. Όλοι μας πιστεύουμε ότι οι αρχιερατικές ευχές του, οι προσευχές του και η αγάπη του προς τους Ορθόδοξους Έλληνες και την Εκκλησία του Χριστού αποτελούν στήριξη και βοήθεια στη δύσκολη και ποικίλη κρίση που διερχόμεθα.

* * *

Μακαριώτατε, Σεβασμιώτατοι, και αδελφοί μου αγαπητοί,

Αυτή την ώρα στον κατάμεστο ιερό Ναό της Παναγίτσας που υπηρέτησε επί μία δεκαετία, όλοι μας, Αρχιεπίσκοπος και Επισκόποι, πρεσβύτεροι και διάκονοι, και όλοι εσείς, ο πιστός λαός του Θεού, προσήλθαμε δια να τιμήσουμε την καρδιά εκείνη η οποία επί πολλάς δεκαετίας επάλλετο εις τους ρυθμούς της εκκλησιαστικής διακονίας και κοινωνικής προσφοράς, του κηρύγματος και της διδασκαλίας, της θυσίας και του καθήκοντος, δια την σωτηρία των ανθρώπων. Ο δυναμικός, ορμητικός και χαρισματικός εκκλησιαστικός ηγέτης εσίγησε πλέον εις τους τωρινούς δυσκόλους καιρούς. Όμως κατέλιπε πνευματικήν παρακαταθήκην, πολύτιμον κατά πάντα και φωτεινήν δια την μέλλουσαν πορείαν μας, εις τρόπον ώστε αυθορμήτως αναφωνούμεν μετά του Σοφού Σολομώντος: «Μνήμη δικαίου μετ’ εγκωμίων και ευλογία επί κεφαλήν αυτού, εν εσχάτοις καιροίς, ώσπερ λύχνος πάμφωτος τω κόσμω έλαμψε και ηύγασε τοις πιστοίς» (Παρμ. 10,9).

Αναπαύου εν τω φωτί του Θεού μέχρι της κοινής αναστάσεως, κλεινέ Πρωθιεράρχα.

Χαίρε εν ουρανοίς, της Ορθόδοξου Εκκλησίας της Ελλάδος, αγλάϊσμα και κλέος.

Αιωνία και αγήρως η μνήμη σου! Αμήν.

Παλαιό Φάληρο,
23 Ιανουαρίου 2011

Thursday the 21st.