Συνέντευξη Αρχιεπισκόπου στο περιοδικό ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ(14/8/2003)

Εκτύπωση

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΩΤΑΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΘΗΝΩΝ & ΠΑΣΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

κ.κ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ

ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ»

ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΟΣ «ΤΑ ΝΕΑ». 14/8/2003

 

ΕΡΩΤΗΣΗ 1Η

          Μακαριώτατε, ποιά είναι η σχέση που κυριαρχεί στα παιδικά σας χρόνια: είναι η σχέση με τους γονείς ή με τους παππούδες. Και με ποιά ανεξίτηλα βιώματα εικονογραφείται η σχέση σας αυτή;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

          Η περιπέτεια του 2ου Παγκοσμίου πολέμου ανάγκασε τον αείμνηστο πατέρα μου να μετακινήσει την οικογένειά μας από την Ξάνθη στην Αθήνα για λόγους ασφαλείας. Μετά δε τον πόλεμο, ο μεν πατέρας, που ήταν έμπορος, επανήλθε μόνος στην Ξάνθη, όπου και ανέλαβε Δήμαρχος στα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου, εμείς δε, ο αδελφός μου κι εγώ, μείναμε με τη μητέρα μας στην Αθήνα. Το γεγονός αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να συνδεθώ περισσότερο μαζί της, μ’ έναν σύνδεσμο βαθύ και ουσιαστικό. Η μητέρα μου η Βασιλική ήταν μια απλή και χαριτωμένη γυναίκα, που κουβαλούσε στην πλάτη της τα τραγικά βιώματα του ξεριζωμού, διακρινόταν από βαθιά πίστη στο Θεό και αγάπη για τη ζωή μέσα στην απλότητά της, μέσα στις στερήσεις και τα προβλήματά της. Η όλη της παρουσία, συνήθως σιωπηλή, ήταν μία διδαχή, μία εικόνα απαράμιλλου ήθους, αξιοπρέπειας, εντιμότητας και σοφίας. Υπάρχουν στιγμές που ακόμα και σήμερα, την αναζητώ στις αναμνήσεις μου, ψάχνω ν’ ακούσω τη φωνή της, επιδιώκω να νιώσω το στοργικό χάδι της, ικανό να ελαφρύνει το βάρος των ευθυνών μου, το άλγος που κυριεύει την ύπαρξή μου καθώς βλέπω το δράμα του κόσμου. Και, μ’ ένα τρόπο μυστηριακό, τη νιώθω δίπλα μου, στήριγμα και βακτηρία μου.

 

ΕΡΩΤΗΣΗ 2Η

          Ποιά ήταν τα πρώτα σας διαβάσματα. Πιστεύετε σήμερα ότι τα διαβάσματα αυτά προέρχονταν από ελεύθερη επιλογή ή ήταν το περιβάλλον που σας τα ενέπνεε;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

          Τα πρώτα βιβλία που έπεσαν στα χέρια μου ήταν τα σχολικά. Μάλιστα, επειδή η έφεσή μου στη μάθηση ήταν έμφυτη, τα «ρουφούσα» κυριολεκτικά, γεγονός που είχε θετικότατες συνέπειες στις σχολικές μου επιδόσεις. Χωρίς να θέλω, βέβαια, να μειώσω την αξία των σημερινών σχολικών βιβλίων, θα μπορούσα να πω ότι τα βιβλία εκείνης της εποχής, είχαν ένα αυξημένο κύρος και εξέπεμπαν ένα ιδιαίτερο ήθος. Αρκούσαν, επίσης, από μόνα τους να προσφέρουν πλήρη γνώση του γνωστικού αντικειμένου το οποίο πραγματεύονταν.

Τα εξωσχολικά μου διαβάσματα περιελάμβαναν τα πασίγνωστα, για την εποχή εκείνη, «Κλασικά εικονογραφημένα», τα οποία τότε άρχισαν να πρωτοεκδίδονται. Επρόκειτο για έργα μεγάλων κλασικών συγγραφέων, προσφερόμενα με ένα πιο εύπεπτο, για τα παιδιά, τρόπο, με τη χρήση εικόνων, που αποτελούσαν, θυμάμαι, ένα πολύ καλό και ωφέλιμο ανάγνωσμα. Το μεγάλο κλασικό αριστούργημα «Οι Άθλιοι» του Βίκτορος Ουγκώ, είναι ένα από τα πρώτα μου εξωσχολικά αναγνώσματα που μου έρχεται τώρα στο νου. Μπορώ να πω ότι στα μαθητικά μου χρόνια διάβαζα απλήστως Παπαδιαμάντη, που μου άρεσε πολύ, καθώς και Μυριβήλη και Κόντογλου, που εξεθίαζαν τις αλησμόνητες πατρίδες.

Ως προς το αν τα διαβάσματα αυτά ήταν προϊόν ελεύθερης επιλογής, ασφαλώς και ήταν. Όπως λένε όσοι με γνωρίζουν από τότε, είχα τη δυνατότητα εύκολα να ξεχωρίζω το καλό από το κακό, το αξιόλογο από το ευτελές και να μη σπαταλώ τις πνευματικές μου δυνάμεις, αλλά και τον πολύτιμο χρόνο μου, με πράγματα περιττά και ανούσια. Αυτό το είχαν διαπιστώσει και οι γονείς μου, ταίριαζε απόλυτα, άλλωστε και με τη δική τους φιλοσοφία κι έτσι είχαν εμπιστοσύνη στις επιλογές μου.

 

ΕΡΩΤΗΣΗ 3Η

          Υπήρξατε ένα παιδί που αγαπούσε τη συναναστροφή με τους άλλους και αν ναι, υπάρχουν συμμαθητές σας που να τους θυμόσαστε σήμερα με ιδιαίτερη συγκίνηση;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

          Η συναναστροφή με τους ανθρώπους, όπως και αυτό που λέμε «καλή παρέα», μου άρεσαν ανέκαθεν και την επιδιώκω και σήμερα όσο και όπως μπορώ. Εκ φύσεως είμαι άνθρωπος κοινωνικός, ανοικτός σε νέες γνωριμίες, εκτιμώ τους ανθρώπους με αξία, εκείνους που μπορούν και χαμογελούν παρά τα καθημερινά προβλήματα και βλέπουν τη ζωή πάντα με θετικό βλέμμα. Πιστεύω ότι στην εποχή μας υπάρχει έλλειμμα κοινωνικότητας κι εμπιστοσύνης μεταξύ των ανθρώπων, στοιχείο που επιδεινώνει την προβληματικότητα της σύγχρονης κοινωνίας. Από την άλλη, όμως, αυτό είναι, δυστυχώς, φυσικό όταν τις σχέσεις των ανθρώπων πλέον δεν τις καθορίζουν οι απλές και καθημερνές ανάγκες, το αίσθημα της αλληλοσυμπλήρωσης και της κοινωνίας των προσώπων, αλλά τα πάσης φύσεως συμφέροντα που δε διστάζουν να προβούν σε ανομολόγητες θυσίες προκειμένου να ικανοποιηθούν. Χαίρομαι γιατί διακρίνω μέσα στην Εκκλησία κυρίως, ανθρώπους που μπορούν και υπερβαίνουν αυτές τις σκοπιμότητες και φέρονται σαν άνθρωποι στους άλλους δίδοντας ισχυρό ράπισμα στο εκφυλιστικό πνεύμα της εποχής.

          Η γενιά μου, η γενιά των πολλών και μεγάλων λαθών, όπως έχω επισημάνει πολλές φορές στο παρελθόν, έχει παραγάγει και προσωπικότητες που μεσουρανούν σήμερα στο κοινωνικό και όχι μόνο στερέωμα της σύγχρονης Ελλάδας. Είμαι ευτυχής γιατί βλέπω και πολλούς από τους συμμαθητές μου, εκείνης της εποχής, να έχουν προοδεύσει, να κατέχουν καίριες θέσεις στον κοινωνικό ιστό και να συμβάλουν θετικά στα δρώμενα της καθημερινότητας. Δεν ξέρω αν είναι σκόπιμο ν’ αναφερθώ ονομαστικά σε κάποια πρόσωπα, γι’ αυτό θα περιοριστώ στο να πω ότι επιφανείς Πολιτικοί, Νομικοί, Αρχιτέκτονες, αλλά και άλλοι επιστήμονες αποτελούν την ευλογημένη χορεία των συμμαθητών μου, εκείνα τα δίσεκτα χρόνια.

 

ΕΡΩΤΗΣΗ 4Η

          Μιλήστε μας για τα πρώτα σας παιχνίδια και τα πρώτα σας ακούσματα.

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

          Όπως όλα τα παιδιά, έπαιξα κι εγώ πολύ στα παιδικά μου χρόνια, μπάλα με τους φίλους μου στις αλάνες, έκανα πολύ ποδήλατο, ενώ είχα κατασκευάσει και ένα πατίνι δικής μου πατέντας, το οποίο μου άρεσε υπερβολικά. Μου άρεσε το παιχνίδι, το θεωρώ αναπόσπαστο κομμάτι της παιδικής ζωής και λυπάμαι τα σημερινά παιδιά, κυρίως των μεγάλων αστικών κέντρων, που δεν έχουν χώρους για να εκτονώσουν τον παιδικό τους δυναμισμό, για να παίξουν και να χαρούν, ξεφεύγοντας έτσι από τον μαθησιακό φόρτο. Πρέπει οι ασχολούμενοι με την τοπική αυτοδιοίκηση να ρίξουν μεγάλο βάρος στον τομέα της εξεύρεση χώρων παιχνιδιού και αθλοπαιδιών για τα παιδιά των πόλεων που ασφυκτιούν κυκλωμένα από αυτούς τους απίστευτους όγκους τσιμέντου. Παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς παιχνίδι και ξεγνοιασιά δε μεγαλώνουν σωστά και αυτό φοβούμαι ότι έχει δυσμενείς επιπτώσεις στη μετέπειτα ζωή τους.

          Τα παιχνίδια μου, για να επανέλθουμε σε μένα, άρχισαν ν’ αλλάζουν, όταν συνειδητοποίησα τον εαυτό μου ενταγμένο συνειδητά στη ζωή της Εκκλησίας, την οποία είχα μετατρέψει σε δεύτερο σπίτι μου. Η διασκέδασή μου πλέον, που ικανοποιούσε την ύπαρξή μου, ήταν η ενασχόληση με τα της Εκκλησίας, η αναπαράσταση στο σπίτι μου των Μυστηρίων της Εκκλησίας, με μένα φανταστικό λειτουργό. Είχα αρχίσει να νιώθω πλέον την προσωπική κι εσωτερική μου έφεση την οποία μετέτρεπα, σιγά – σιγά, σε τρόπο ζωής. Αυτό είχε σαν συνέπεια και τα πρώτα ακούσματά μου να ταυτιστούν με τη μουσική της Εκκλησίας, την οποία έψαλλα από μικρός, σπούδασα αργότερα και λάτρεψα, καθώς τη θεωρώ ένα από τα πιο σπουδαία μουσικά είδη που μπορεί και καθιστά τον άνθρωπο ον σκεπτόμενο και προσευχόμενο.  

 

ΕΡΩΤΗΣΗ 5Η

          Μιλήστε μας, επίσης, για τη σχέση της λογοτεχνίας με τη Θρησκεία, πιο συγκεκριμένα, με το θρησκευτικό βίωμα των ανθρώπων και αν θα θέλατε, για τη δική σας σχέση με τη λογοτεχνία.

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

          Υπήρξαν περίοδοι στην ιστορία που ένα τμήμα της λογοτεχνίας συγκρούστηκε με τα θρησκευτικά πιστεύματα, εισηγούμενο έναν αδικαιολόγητο αρνητισμό. Ο αρνητισμός αυτός προερχόταν είτε από τις υπερβολές της Δυτικής Εκκλησίας, κατά την περίοδο του Μεσαίωνα, είτε από τον σαρωτικό άνεμο της αθεΐας που θέλησε να πλήξει την Ευρώπη με την άνοδο και την παγίωση του Κομμουνισμού στις ανατολικές κυρίως περιοχές μέχρι και τη δεκαετία του ΄90, αλλά και στις δυτικές περιοχές υπό την μορφή «προοδευτικών» κινημάτων. Η τακτική αυτή νομίζω ότι αδίκησε τόσο τη Θρησκεία όσο και τη Λογοτεχνία. Αντιθέτως όταν οι μεγάλοι λογοτέχνες είχαν πνεύμα Θεού το έργο τους απέπνεε μία ανώτερη και πιο ανθρώπινη πνευματική αύρα που το καθιστούσε διαχρονικό. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι, νομίζω, συγγραφείς όπως ο Ντοστογιέφσκι, ο Τολστόι, ο Παπαδιαμάντης, ο Παλαμάς, ο Ελύτης, πολλά από τα έργα των οποίων κάλλιστα θα μπορούσαν να θεωρηθούν «Ευαγγέλια» της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

          Όσον αφορά τη δική μου σχέση με τη λογοτεχνία, ήταν πάντα στενή και αυστηρά επιλεκτική. Δε διάβαζα και δε διαβάζω ποτέ οτιδήποτε και γιατί δε μου το επιτρέπει ο χρόνος μου, αλλά και γιατί διαβάζω για να ωφεληθώ και ν’ ανανεώσω τις πνευματικές μου δυνάμεις και όχι για να περάσω τον καιρό μου. Αγαπώ το διάβασμα υπερβολικά και γι’ αυτό πάντα πάνω στο κομοδίνο μου υπάρχουν πολλά βιβλία, λογοτεχνικά, Θεολογικά και ιστορικά. Πιστεύω πως όταν ανοίγει κανείς ένα βιβλίο ξεδιπλώνεται μπροστά του ένας ολόκληρος κόσμος γνώσεων, εμπειριών, εντυπώσεων, διδαγμάτων, γεμάτος ερεθίσματα για σκέψη και προβληματισμό. Συνιστώ το βιβλίο ανεπιφύλακτα, ιδίως στους νέους ανθρώπους, ως μια κίνηση αντιπερισπασμού στην αποχαύνωση της τηλεόρασης και των κενών αναγνωσμάτων.

 

ΕΡΩΤΗΣΗ 6Η

          Υπάρχουν διαβάσματα λογοτεχνικά των ώριμων χρόνων σας που να σας έχουν κάνει ιδιαίτερη εντύπωση, διαβάσματα που, ενδεχομένως, θα εντυπωσίαζαν έναν άνθρωπο που έχει συνηθίσει να σας θεωρεί ως τον φορέα, αποκλειστικά του λόγου του Θεού;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

          Δεν ξέρω αν θα εντυπωσιάσω κάποιον και αυτό σίγουρα δεν είναι μέσα στις προθέσεις μου, με το να πω ότι μου αρέσουν ιδιαίτερα τα ποιήματα του Καβάφη, η σκέψη του Camus και η λογοτεχνική μαεστρία του Uberto Eco. Αυτό, όμως, που, με παρρησία, μπορώ να δηλώσω είναι ότι δε μπορώ ν’ αντιπαραβάλω κανένα κοσμικό συγγραφέα και λογοτέχνη με το συγγραφικό μέγεθος των Αγίων Πατέρων της Εκκλησίας μας, οι οποίοι, συνδυάζοντας την κοσμική και την κατά Θεόν σοφία, άφησαν πίσω τους συγγραφικά αριστουργήματα, αποκυήματα της Θεϊκής έμπνευσης που κατηύθυνε τη σκέψη και τη γραφίδα τους. Μακάρι να υπήρχαν σήμερα ποιητές σαν το Γρηγόριο το Θεολόγο και συγγραφείς σαν τον Χρυσόστομο, τον ιερό Αυγουστίνο και τον Γρηγόριο τον Παλαμά. Τέτοιες μορφές αναδεικνύει σπάνια η ιστορία.

 

ΕΡΩΤΗΣΗ 7Η

          Τί θα λέγατε σ’ έναν άνθρωπο που θα πέθαινε και θα είχε μεγάλη αγωνία θανάτου ενώ θα συνέβαινε να είστε δίπλα του;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

          Είμαι Ποιμένας της Εκκλησίας και το πρώτιστο ενδιαφέρον μου, τόσο για τον εαυτό μου, όσο και για τους ανθρώπους που μου εμπιστεύθηκε ο Θεός, είναι η σωτηρία της ψυχής. Θα προσπαθούσα να τον κάνω να περάσει, σαν σε κινηματογραφική ταινία, τη ζωή του μπροστά από τα μάτια του και να ζητήσει, έστω και την εσχάτη ώρα το έλεος και την συγγνώμη του Θεού για τα λάθη και τις παραλείψεις, για εκείνες τις στιγμές που θα ήθελε ν’ αλλάξει προς το καλύτερο και τώρα δεν προφταίνει. Θα προσπαθούσα να τον κάνω να μη φοβηθεί το θάνατο που έρχεται, αλλά να τον νιώσει ως ευκαιρία εξόδου από τα ψεύτικα και κάλπικα αυτής της ζωής προς τα αληθινά και γνήσια της αγάπης του Θεού, ως το μόνο δρόμο της ένωσης και της αιωνίου συνύπαρξης μαζί Του.

Friday the 24th.