Συνέντευξη Αρχιεπισκόπου στη ΒΡΑΔΥΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ(22/12/2002

Εκτύπωση

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών & Πάσης Ελλάδος κ.κ. Χριστοδούλου

ΣΤΗ «ΒΡΑΔΥΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ»

22/12/2002

 

1Η ΕΡΩΤΗΣΗ

Αλήθεια, Μακαριώτατε, τί νιώθετε όταν έρχονται τούτες οι Άγιες ημέρες των Χριστουγέννων;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Τα συναισθήματά μου χαρακτηρίζονται από τη χαρμολύπη. Διαπιστώνω, πιο έντονα από κάθε άλλη φορά, την ανισότητα που διακρίνει το σύγχρονο κόσμο. Από τη μια ο κόσμος της ευδαιμονίας, του πλούτου και της κατάχρησης και από την άλλη ο κόσμος της ανέχειας, της στέρησης και της φτώχιας. Αυτές τις μέρες οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των ανθρώπων γίνονται, δυστυχώς, πιο έντονες. Γι’ αυτό ευλογώ την Εκκλησία και δοξολογώ το Θεό γιατί μπορούμε, με τις όποιες δυνάμεις μας ως Εκκλησία, να συμβάλουμε στον περιορισμό αυτού του φαινομένου και να ξαναφέρουμε τη χαρά και το χαμόγελο σε αγέλαστα πρόσωπα.

 

2η ΕΡΩΤΗΣΗ

Πολύ συχνά οι άνθρωποι ανατρέχουμε στα παιδικά μας χρόνια και συνήθως μας συμβαίνουν τέτοιες αναδρομές τις μέρες της εορταστικής περιόδου. Αναρωτιόμαστε, λοιπόν, αν αυτές τις μέρες το μυαλό του Προκαθημένου της Ελλαδικής Εκκλησίας τριγυρνά σε κάποια παιδική ανάμνηση.

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Τα παιδικά χρόνια της γενιάς μου στιγματίστηκαν από τις πληγές της κατοχής και του επάρατου εμφυλίου πολέμου. Ο πατέρας μου στην Ξάνθη κι εγώ με τη μητέρα και τον αδελφό μου στην Αθήνα, προσπαθούσαμε να ξεπεράσουμε εκείνα τα μαύρα χρόνια, υπομένοντας τις στερήσεις και τα προβλήματα, όπως και όλοι οι συμπατριώτες μας. Όταν όλα τελείωσαν και η χώρα μας άρχισε να ζει και πάλι, θυμάμαι τον εαυτό μου απόλυτα συνδεδεμένο με τη ζωή της Εκκλησίας. Από το πρωί στο ψαλτήρι, μεγάλωσα με τους ύμνους και τη λατρεία του Θεού. Έτσι θυμάμαι και τα πρώτα ελεύθερα Χριστούγεννα, δίπλα στον παπά της Ενορίας, να χτυπώ την καμπάνα, να ψάλω το «Χριστός γεννάται». Ήταν η εποχή που άρχισε να μιλά μέσα μου η φωνή του Θεού και να καλλιεργείται ο πόθος να ζήσω τη ζωή Εκείνου και της Εκκλησίας.

 

 

 

3Η ΕΡΩΤΗΣΗ

Τί είχατε ως παιδί που θα θέλατε να είχατε ακόμη και σήμερα;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Είχα τη μητέρα μου τη Βασιλική. Ήταν μια αγία γυναίκα, προσωποποίηση του ήθους, της αξιοπρέπειας, αλλά και της ταπείνωσης. Ήταν αυτό που λέμε άνθρωπος του Θεού, μέσα στην απλότητα και την καλοσύνη της, αφιερωμένη στην ανατροφή των παιδιών της. Κουβαλούσε πάνω της την τραγωδία του ξεριζωμού από τις αλησμόνητες πατρίδες και τη σοφία μιας ολόκληρης ζωής. Της οφείλω πολλά, ίσως τα περισσότερα. Και μου λείπει πολύ. Ήταν το στήριγμα και η καταφυγή μου στα δύσκολα. Θα ήθελα πολύ να την είχα κοντά μου. Η σιωπηλή της παρουσία θα μου έλεγε πάρα πολλά. Είμαι σίγουρος ότι βρίσκεται στην αγκαλιά του Θεού.

 

4η ΕΡΩΤΗΣΗ

Ακούγεται στις μέρες μας το μήνυμα της Γέννησης του Θεανθρώπου; Με ποιό τρόπο νομίζετε ότι θα γινόταν περισσότερο κατανοητό;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Το μήνυμα που έφερε ο Χριστός στον κόσμο ήταν το μήνυμα της αγάπης, της δικαιοσύνης, της γνήσιας ελευθερίας από τα δεσμά των παθών μας, της ισότητας. Ήταν ένα μήνυμα που κατέστρεφε το «εγώ» και τοποθετούσε στη θέση του το «εμείς». Στην εποχή μας παρατηρείται η μανιώδης προσπάθεια για την επικράτηση της δύναμης, του συμφέροντος, του χρήματος. Μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια το μήνυμα της Γέννησης του Θεανθρώπου ακούγεται φολκλορικά και μας αγγίζει επιδερμικά. Για να το υιοθετήσουμε χρειάζεται ριζική αναμέτρηση με τον κακό μας εαυτό, πάταξη του εγωισμού μας, διάθεση αυτομεμψίας και αυτοεξέτασης. Ο Χριστός αναζητά ένα τόπο προσέγγισης, έναν τόπο ανυπόκριτο, καθαρό από σκοπιμότητες και άνομα συμφέροντα. Η Εκκλησία υπάρχει και αγωνίζεται για να δημιουργήσει τέτοιους τόπους στις ανθρώπινες καρδιές. Και το κάνει γιατί παρά τα προβλήματα και τις ανθρώπινες αδυναμίες της, κατέχει ανόθευτη την αλήθεια του Ιησού Χριστού.

 

5η ΕΡΩΤΗΣΗ

Αναρωτιέστε στο Χριστουγεννιάτικο μήνυμά σας: «Ποιός τελικά κυβερνά τον κόσμο; Η πρόνοια του Θεού, όπως πιστεύουμε και η αγάπη Του ή αντιθέτως οι δαιμονικές δυνάμεις του μίσους και της αδικίας; Κι αν αυτές διαφεντεύουν τη ζωή μας, τότε πού είναι της έμψυχης εικόνας του Θεού η δικαίωση;»

          Σήμερα η Εκκλησία μας, το Σώμα της Εκκλησίας μας, δικαιώνει σε όλες τις εκφράσεις της δραστηριότητάς της την έμψυχη εικόνα του Θεού; Και ποια βήματα νομίζετε ότι χρειάζεται να γίνουν;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Η Εκκλησία μας στη διαχρονική της πορεία και σήμερα, αγωνίζεται να καλλιεργήσει, να μορφώσει εν Χριστώ, να αναγεννήσει, να στηρίξει τον άνθρωπο και τελικά να τον δικαιώσει ενώνοντάς τον σωστικά με τον ίδιο το Θεό. Σ’ αυτή την προσπάθεια ασφαλώς και έχει κάνει αρκετά λάθη, έχει καταγράψει πολλές παραλείψεις. Αλλά αυτό το θεωρώ απολύτως φυσικό, αφού την αποστολή αυτή τη διαχειριζόμαστε άνθρωποι, με ατέλειες, αδυναμίες, πάθη και μικρότητες. Ο λαός του Θεού, όμως, γνωρίζει ότι Εκκλησία δεν είναι μόνο οι άνθρωποι, αλλά κυρίως ο ίδιος ο Χριστός κι σε Εκείνον στηρίζει την ελπίδα. Κι εμείς οι άνθρωποι προσπαθούμε να διορθωθούμε μέσα από τα λάθη μας. Υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης και αγωνιζόμαστε σ’ αυτή την κατεύθυνση. Η κριτική που δεχόμαστε είναι αμείλικτη και εν πολλοίς άδικη, αλλά προχωρούμε, γιατί έχουμε τάξει τον εαυτό μας, τη ζωή και τις δυνάμεις μας στη διακονία του Σώματος της Εκκλησίας. Και ο λαός μας το αναγνωρίζει αυτό και το εκτιμά. Γι’ αυτό και είναι κοντά στην Εκκλησία, στην οποία προσβλέπει με λαχτάρα και σιγουριά.

 

6η ΕΡΩΤΗΣΗ

Ποιές είναι οι περιπτώσεις της σύγχρονης καθημερινότητας στις οποίες νομίζετε ότι δεν δικαιώνονται τα «δώρα της Βηθλεέμ». Ο δρόμος που «τραβούν» δισεπίλυτα προβλήματα της πολιτικής κονίστρας, όπως το Κυπριακό και το Παλαιστινιακό, βλέπετε ότι θα μπορούσε να καταλήξει σε κάποια δικαίωση;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Και οι δύο περιπτώσεις για τις οποίες με ρωτάτε δε δικαιώνουν τα δώρα της Βηθλεέμ που είναι δώρα αγάπης, ειρήνης, καταλλαγής και δικαιοσύνης. Τη στιγμή που οι διαχωριστικές γραμμές φαίνεται ότι εκλείπουν από το σύγχρονο κόσμο, τόσο στην Κύπρο μας, όσο και στην Παλαιστίνη, εξακολουθούν να ορθώνονται υψηλά τείχη, που προσβάλουν τον ανθρώπινο πολιτισμό και διατηρούν εν ζωή καταστάσεις που ελπίζαμε ότι έχουν θαφτεί σ’ ένα ζοφερό παρελθόν. Το θέμα της Κύπρου, βέβαια, βαδίζει σε καλό δρόμο και οι προβλέψεις είναι αισιόδοξες μετά και την πρόσφατη καθαρή ένταξη της Μεγαλονήσου στην Ε.Ε. Θέλει, όμως, μεθοδικότητα και αποφασιστικότητα η συνέχεια. Έχουμε στα χέρια μας ένα σχέδιο με θετικά και αρνητικά σημεία. Πρέπει όλοι ν’ αγωνιστούμε για ν’ αυξηθούν τα θετικά και να περιοριστούν τα αρνητικά. Έχουμε εμπιστοσύνη στις πολιτικές ηγεσίες των δύο χωρών Κύπρου και Ελλάδος, καθώς και σε όλες τις πολιτικές δυνάμεις. Έδειξαν ότι όταν είναι ενωμένες στον κοινό στόχο και αγωνίζονται χωρίς σκοπιμότητες μικροπολιτικές, μπορούν κι επιτυγχάνουν θαυμαστά αποτελέσματα. Αυτός ας είναι και ο κανόνας για το μέλλον, κυρίως στα μεγάλα εθνικά μας ζητήματα.

 

7η ΕΡΩΤΗΣΗ

Ξέρετε, ακούμε τους λόγους σας με προσοχή και συχνά έχουμε την αίσθηση ότι μιλάτε σε  κλειστά αυτιά, ότι πάντως η επικοινωνία δεν είναι αμφίδρομη, γιατί οι περισσότεροι ασχολούνται με τα ριάλιτι της τηλεόρασης.

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Έχω τη δυνατότητα κάθε μέρα να διαπιστώνω ότι η επικοινωνία μου με τον κόσμο είναι αμφίδρομη και αυτό φαίνεται στους λόγους των απλών ανθρώπων που συναντώ τυχαία και στις εκδηλώσεις της αγάπης του λαού μας που επαυξάνονται χρόνο με το χρόνο. Αυτή η πραγματικότητα είναι για μένα πολύ ευχάριστη και ταυτόχρονα μου επιβάλλει αυξημένες ευθύνες και υποχρεώσεις. Ο λαός μας σήμερα ακούει και αφουγκράζεται το λόγο της Εκκλησίας, γιατί αναζητά το κάτι διαφορετικό, ψάχνει να βρει το γνήσιο και το αυθεντικό. Παράλληλα, όμως, δέχεται και βομβαρδισμό κενών και ανούσιων μηνυμάτων και πληροφοριών από τα Μ.Μ.Ε. και ιδίως από την τηλεόραση. Εκεί φαίνονται οι αντιστάσεις του καθενός, να μπορέσει να πάρει το τηλεκοντρόλ και να πει όχι στη ρηχότητα της εικόνας αναζητώντας παράλληλα την ουσιαστική ψυχαγωγία και διασκέδαση κάπου αλλού.

 

8η ΕΡΩΤΗΣΗ

Η παιδεία των νέων, το σχολείο αλλά και τα Μ.Μ.Ε. έχουν τις ευθύνες τους;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Στη διαμόρφωση του νεανικού χαρακτήρα πολλοί παράγοντες παίζουν κάποιο ρόλο κι έχουν ευθύνες. Πρώτα η οικογένεια, έπειτα το σχολείο και ασφαλώς τα Μ.Μ.Ε. Αυτοί οι φορείς οφείλουν να μορφώνουν χαρακτήρες, ανθρώπους και όχι ανθρωπάκια, ανίκανα ν’ αντισταθούν σε κάθε τι ανούσιο και ανόητο που ενδεχομένως τους «σερβίρει το σύστημα», όπως, λέγεται. Γι’ αυτό και η Εκκλησία μας αγωνιά για το μέλλον και την πορεία της Ελληνικής οικογένειας, και φωνάζει προς κάθε κατεύθυνση για τη διατήρηση των παραδοσιακών της στοιχείων. Γι’ αυτό μάχεται για να κρατηθεί η παιδεία μας σε υψηλά επίπεδα αντιστεκόμενη στον πειρασμό της εκλαΐκευσης και της απλούστευσης των πάντων. Αυτός ο αγώνας δεν αρέσει σε πολλούς, αλλά τί να κάνουμε, κάποιος πρέπει ν’ αντισταθεί στην ισοπέδωση.

 

9η ΕΡΩΤΗΣΗ

Αν, επί παραδείγματι, στη διδασκαλία των θρησκευτικών είχαν αφιερωθεί περισσότερες ώρες τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Το πρόβλημα δεν είναι ποσοτικό, αλλά ποιοτικό. Όσες ώρες κι αν διαρκούσε το μάθημα των θρησκευτικών θα ήταν άχρηστο αν δε διδασκόταν με τον απαιτούμενο σεβασμό από τους διδάσκοντες και δεν έβρισκε την αρμόζουσα θέση του στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Η συνεχής υποβάθμισή του και η διαρκής προσπάθεια απαξίωσής του από κάποιους παράγοντες, έχει δυσμενή αποτελέσματα στην συνολική εκπαίδευση των παιδιών. Κανένας δεν έχασε από το μάθημα των θρησκευτικών. Αντιθέτως  πολλοί θα χάσουν αν το πολεμήσουν και θύματα θα είναι τα παιδιά μας.

 

10η ΕΡΩΤΗΣΗ

«Η μαρτυρία της Εκκλησίας σήμερα είναι να αρθρώνει λόγο για τα προβλήματα της καθημερινότητας» έχετε πει πολλές φορές, παλαιότερα και πρόσφατα. Ωστόσο δέχεστε, συχνά, επικρίσεις για το ύφος και το είδος του λόγου που αρθρώνετε ως Προκαθήμενος της Ελλαδικής Εκκλησίας.

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Πιστεύω πως όπως και να διαμορφώσω το λόγο μου θα υπάρξουν κάποιοι που θα είναι δυσαρεστημένοι. Είναι εκείνοι που ενοχλούνται όχι μόνο γιατί ο Αρχιεπίσκοπος έχει άποψη και την καταθέτει με παρρησία, αλλά και γιατί απλά και μόνο μιλάει. Θα τον προτιμούσαν ένα άβουλο ον, περιορισμένο, αλλά αυτή τη χάρη δε θα την κάνω σε κανένα. Αντιθέτως, πιστεύω και αυτό είναι πίστη της Εκκλησίας, ότι οφείλουμε να έχουμε λόγο για τα προβλήματα που απασχολούν τους ανθρώπους σήμερα. Αυτό είναι καθήκον που απορρέει από τη σχέση που η Εκκλησία μας έχει χτίσει με το λαό μας στην ιστορική του πορεία, είναι απαίτηση του λαού μας ο οποίος ξέρει ότι ο λόγος μας είναι γνήσιος και αυθεντικός, χωρίς σκοπιμότητες και ιδιοτέλειες. Ο λόγος της Εκκλησίας δε θα εκλείψει ποτέ, όσο κι αν θα το ήθελαν ορισμένοι.

 

 

 

 

 

11η ΕΡΩΤΗΣΗ

Μπορεί, Μακαριώτατε, το «επί γης ειρήνη» να υλοποιηθεί στη σημερινή εποχή και πώς;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Η ειρήνη είναι δώρο του Θεού το οποίο ο καθείς από εμάς οφείλει να το αναζητάει μέσα του. Δεν είναι μία κατάσταση που χτίζεται έξω και μακριά από τον ίδιο μας τον εαυτό. Αν ο κόσμος μας σήμερα είναι πληγιασμένος από την ανθρώπινη κτηνωδία, αυτό συμβαίνει γιατί έχουμε πάψει να είμαστε ειρηνικοί με τον εαυτό μας, γεγονός που προήλθε από τη αποστασία μας από το Θεό. Πρόκειται, δηλ. για μία αλυσιδωτή σχέση. Πρέπει να τα βρούμε με τον εαυτό μας και να ειρηνεύσουμε τη συνείδησή μας. Τότε θα ελκύσουμε τη χάρη του Θεού και θα βελτιώσουμε τον κόσμο.

 

12η ΕΡΩΤΗΣΗ

Στην ενθρόνισή σας είχατε πει «αισθάνθηκα μια μεγάλη ευθύνη. Πιστεύω ότι το να υπερμάχεσαι των δικαίων της Εκκλησίας σημαίνει να επιλέγεις τη μεγάλη ρήξη». Αυτές τις ρήξεις τις κάνατε ή συμβιβαστήκατε κάποιες φορές και ποιές;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Η Εκκλ/κή ιστορία διδάσκει ότι ο αγώνας για τα δίκαια και τα πιστεύματα της Εκκλησίας προκάλεσε και προκαλεί πάντα διαφωνίες κι ενδεχομένως ρήξεις. Δε μπορεί κανείς να τα έχει καλά πάντα με όλους και με όλα. Η Εκκλησία δε βαδίζει στο δρόμο του συμβιβασμού αλλά στο δρόμο της αλήθειας. Αναζητούμε τις ισορροπίες αλλά μέχρι εκεί που δε θίγονται οι αρχές και το ήθος της Εκκλησίας, μέχρι εκεί που δε προσβάλλεται η ιστορία της. Είμαι ο άνθρωπος που θα κρατήσω τη σημαία της πίστης και της Εκκλησίας ψηλά με οποιοδήποτε τίμημα.

 

13η ΕΡΩΤΗΣΗ

Με τον καιρό παρατηρούμε διάφορες επιστημονικές επιτυχίες, οι οποίες – πέραν όλων των άλλων – βοηθούν να ανεβαίνει ο μέσος όρος ζωής. Συνειρμικά, λοιπόν, σκεφτόμαστε, μήπως ο άνθρωπος όσο κατακτά τη γνώση τόσο περισσότερο κατακτά και την αιωνιότητα; Μήπως δηλ. έρχεται πιο κοντά στο μήνυμα που μας στέλνει το Ευαγγέλιο;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Η Εκκλησία μας ευλογεί τους αγώνες της επιστήμης για την αναβάθμιση της ανθρώπινης ζωής και την καταπολέμηση τρομακτικών ασθενειών. Ευλογεί επίσης την έμφυτη διάθεση του ανθρώπου να μάθει και να κατακτήσει τα άγνωστα μονοπάτια της γνώσης και παρακινεί τους νέους ανθρώπους να μάθουν, να διαβάσουν, να μορφωθούν. Η αιωνιότητα, όμως, όπως η Εκκλησία την αντιλαμβάνεται, ως την πραγματικότητα της Βασιλείας του Θεού, δεν μπορεί και δεν είναι προϊόν μόνο της κατάκτησης της γνώσης, αλλά κυρίως προϊόν πίστεως. Η ορθή αξιολόγηση των δύο αυτών καταστάσεων μπορεί πιστεύω να καταξιώσει την επιστήμη, η οποία θα αντιληφθεί να πραγματικά όριά της και θα βοηθήσει έτσι ουσιαστικά τον άνθρωπο.

 

14η ΕΡΩΤΗΣΗ

Μακαριώτατε, δίνετε την εντύπωση ενός ανθρώπου ο οποίος έχει πολύ καλή επαφή με την  πραγματικότητα. Ποιές καινοτομίες θα θέλατε να εφαρμόσετε στην Ελλαδική Εκκλησία; Θα προχωρήσετε, για παράδειγμα στην κατάργηση του ράσου;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Η Εκκλησία της Ελλάδος έχει το ευτύχημα να ζει εν ελευθερία πάνω από ενάμισι αιώνα τώρα και αυτό της έχει δώσει την ευκαιρία να αναπτύσσεται και να προοδεύει διαρκώς. Πιστεύω ότι βρίσκεται σε ένα πολύ προχωρημένο στάδιο αντίληψης των σύγχρονων προβλημάτων και θεμάτων που απασχολούν τους ανθρώπους της εποχής μας. Σίγουρα μπορούν να γίνουν κάποιες βελτιωτικές κινήσεις, ύστερα από σκέψη, συνετή μελέτη και προσευχή. Το Συνοδικό σύστημα διοίκησης είναι μια ασφαλιστική δικλείδα η οποία προφυλάσσει από στραβοπατήματα και λάθος επιλογές. Αυτές που εσείς ονομάζετε καινοτομίες, εγώ θα τις έλεγα αναπροσαρμογές στα σύγχρονα δεδομένα, όπως είναι η υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών, η διαρκής επιμόρφωση των κληρικών, η επαφή με τους νέους στη δική τους γλώσσα και όχι στην ξύλινη γλώσσα του παρελθόντος. Όλα αυτά γίνονται αλλά έχουν πολύ δρόμο μπροστά τους. Προχωρούμε, όμως, με σταθερά βήματα, χωρίς να θίγουμε στο ελάχιστο την παράδοσή μας.

          Όσον αφορά στο θέμα του ράσου, ευχαριστώ που μου δίνετε την ευκαιρία να διαλύσω κάθε τυχόν παρεξήγηση. Σε καμία περίπτωση δεν εισηγήθηκα και ούτε θα εισηγηθώ ποτέ την αποβολή του ράσου από τους Ιερείς μας γιατί το θεωρώ ένα αγιασμένο και μαρτυρικό σύμβολο, απόλυτα συνδεδεμένο με την παράδοση και τη ζωή της Εκκλησίας μας. Προβληματίζομαι, όμως, για το ενδεχόμενο μιας, επί το πρακτικότερον, απλοποίησής του, για τη διευκόλυνση και μόνο των Κληρικών μας. Ο χρόνος θα δείξει αν αυτό μπορεί να επιτευχθεί. Πάντως ούτε βεβιασμένες ενέργειες χρειάζονται, ούτε βαρύγδουπες υπερορθόδοξες κορώνες.

 

 

15η ΕΡΩΤΗΣΗ

Μια τελευταία ερώτηση, Μακαριώτατε. Ποιός νομίζετε ότι είναι ο σύγχρονος Ηρώδης;

 

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Ο Ηρώδης όλων των εποχών είναι ένας: ο υπερφίαλος εγωκεντρισμός. Είναι αυτός που αμαυρώνει την καλαίσθητη εικόνα Του Θεού την οποία Εκείνος μας χάρισε και δημιουργεί θλιβερά κακέκτυπα. Είναι αυτός που σκοτώνει τις ανθρώπινες σχέσεις, που καταστρατηγεί την ισορροπία στη φύση, που πληγώνει την πορεία του ανθρώπου προς τα εμπρός, έστω κι αν στην αρχή του δίνει την αίσθηση της δύναμης και της αυτάρκειας. Αυτόν πρέπει να πατάξουμε όλοι μας, για να φτιάξουμε τον εαυτό μας και να κάνουμε τον κόσμο μας καλύτερο.

Wednesday the 23rd.